Taalregte / Language Rights

Taalregte as mensereg: so beskerm die wet dit

 

Die opeis van taalregte is die verantwoordelikheid van elke moedertaalspreker. Die probleem is dat almal nie ewe ingelig is oor hulle taalregte nie. Wanneer ons op 21 Maart Menseregtedag vier, is dit belangrik om te onthou dat nuwe geleenthede en regte vir tale een van die newe-produkte is van ons demokrasie, wat vanjaar drie-en-twintig jaar oud is. Die reg om die taal van jou eie keuse te gebruik en aan die kulturele lewe van jou eie keuse deel te neem, is deel van die Handves van Menseregte, soos vervat in Artikel 30 van ons Grondwet.

Taalregte nie net in Suid-Afrika as ’n belangrike aspek van menseregte geag nie, maar ook internasionaal. Verskeie internasionale organisasies het al in die verlede klem gelê op taalregte as menseregte. Volgens UNESCO (die Verenigde Nasies se Opvoedkundige, Wetenskaplike en Kulturele Organisasie) kom die uitsluit van tale daarop neer dat hulle wat dit praat, ‘van hulle fundamentele mensereg tot wetenskaplike kennis vervreem’ word. Doeltreffende kommunikasie is nodig om menseregte soos die gelyke regte tot waardigheid, vryheid, geregtigheid, gesondheid en vrede af te dwing, en dat die mees doeltreffende kommunikasie gewoonlik in die moedertaal geskied. Verskeie wette bestaan wat voorsiening maak vir hierdie basiese taalregte. 

Volgens die Grondwet moet nasionale en provinsiale regerings minstens twee amptelike tale gebruik afhangende van faktore soos taalvoorkeure, gebruik in die provinsie/streke en koste. Die Wet op die Gebruik van Amptelike Tale (2012) brei dit tot drie tale uit. Die wet maak dit ook duidelik dat munisipale regerings die tale en taalvoorkeure van hulle gemeenskappe in ag moet neem by die bepaling van hulle taalbeleide. Vind dus vandag nog uit wat in jou munisipaliteit se taalbeleid staan, en oefen jou taalregte daarvolgens uit. Dis belangrik dat ons onthou dat elke Suid-Afrikaner die reg het om onderrig te word in die amptelike taal of taal van hul keuse, en dat ons ons kultuurlewe en godsdiens mag beoefen in die taal van ons keuse. In die geval van regspraak, is dit ook die beskuldigde se reg om verhoor te word in die taal wat hy of sy verstaan. As dit nie moontlik is nie, moet daar ʼn tolk aangestel word. In praktyk mag jy dus byvoorbeeld aandring op ʼn tolk tydens hofverrigtinge, en mag jy jou verklaring aan die SAPD in Afrikaans aflê. Maak seker dat die SAPD-beampte dit korrek afneem, want jy kan later daarop gekruisondervra word. Ingevolge die Wet op die Gebruik van Amptelike Tale, kan jy ook by staatsdepartemente op Afrikaans aandring.
Taalregte word ook in ander wette, soos die Wet op Plaaslike Regering en die Nasionale Kredietwet, beskerm word. Jy mag byvoorbeeld daarop aandring dat jou plaaslike munisipale rekening en kommunikasie van jou plaaslike regering in Afrikaans gegee word indien jy in ʼn gebied woon waar Afrikaans baie gebruik word. Ingevolge die Nasionale Kredietwet het ʼn verbruiker die reg om inligting te ontvang in die amptelike taal wat hy of sy lees en verstaan, met inagneming van faktore soos gebruik, koste, streeksomstandighede en behoeftes en voorkeure van die bevolking wat normaalweg bedien word. 
Die Wet op Verbruikersbeskerming bepaal ook dat dokumente in gewone taal en verstaanbaar moet wees vir die persone vir wie dit bedoel is. Hier kan jy spesifiek die privaat sektor versoek vir Afrikaanse etikette en advertensies, en klagtes hieroor kan by die die Verbruikerskommissie aanhangig gemaak word. Taalregte word wyd beskerm. Ingevolge die Wet op Behuisingsontwikkelingskemas vir Afgetrede Persone, byvoorbeeld, is ʼn koper selfs daarop geregtig om die amptelike taal te kies waarin sy of haar kontrak opgestel moet word. Taalregte word selfs deur die Nasionale Wet op Gesondheid beskerm deur Artikel 6, wat bepaal dat ʼn gesondheidsorgverskaffer die pasiënt sover moontlik moet inlig in ʼn taal wat hy of sy verstaan.

Die staat mag nie regstreeks of onregstreeks teen iemand diskrimineer op grond van kultuur en taal nie. Indien so iets wel gebeur, is daar by elke landdroshof, hoër howe en gelykheidshowe gratis vorms waar jy klagtes van onbillike taaldiskriminasie kan lê. Hierdie vorms, ook bekend as J693, is ook aanlyn beskikbaar by www.justice.gov.za.

Language Rights as Human Rights: So protect them 

The claiming of language rights is the responsibility of every mother-tongue speaker,The problem is that not everybody is equally informed about their language rights.When we celebrate Human Rights Day on 21 March, it is important to remember that opportunities and rights for languages are one of the by-products of our democracy which is 23 years old this year. The right to use the language of your choice and to participate in the cultural life of your choice are part of the Bill of Human Rights, as summed up in Section 30 of our Constitution.

Language rights are recognised as an important aspect of human rights not only in South Africa but also internationally.
According to UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) the exclusion of languages boils down to estranging those that speak them ‘from their fundamental human rights to scientific knowledge’. Effective communication is necessary for enforcing human rights such as equal rights to dignity, freedom, justice, health and peace, and that the most effective communication usually happens in the mother tongue. According to the Constitution, national and provincial governments must use at least two official languages depending on factors such as language preferences, practice in the province/regions and costs.

The Use of Official Languages Act (2012) extends it to three languages. The act also makes it clear that municipal governments must consider the languages and language preferences of their communities in the establishment of their language policies. Therefore find out today still what is in your municipality’s language policy and exercise your language rights accordingly. It is important for us to remember that every South African has the right to be educated in the official language or language of their choice, and that we may exercise our cultural life and religion in the language of our choice. In the case of judicial administration, it is also the right of the accused to be heard in the language that they understand. If it is not possible, an interpreter must be appointed. Therefore in practice you may, for instance, insist on an interpreter during court proceedings and you may make your statement at the SAPS in the language of your choice. Make sure that the SAPS officer takes it down correctly because you may be cross-examined on it later. In terms of the Use of Official Languages Act you may also insist on the language of your choice at the state departments.

The Local Government Act and the National Credit Act
You may insist, for instance, that your local municipal account be issued in the language of your choice if you live in a region where that language is dominant. In terms of the National Credit Act the consumer has the right to receive information in the official language that they can read and understand, with consideration of such factors as practice, costs, regional circumstances and needs and preference of the population that is normally served. The Consumer Protection Act also stipulates that documents must be in plain language and understandable to the person they are intended for. Here you can specifically ask the private sector for labels and advertisements in the language of your choice, and complaints about these can be lodged with the Consumer Commission. Language rights are widely protected. In terms of the Housing Development Schemes for Retired Persons Act, for instance, the buyer is even entitled to choosing the official language in which his or her contract must be drawn up. 

 Language rights are protected even by the National Health Act by Section 6, which stipulates that a health-care provider must, to the extent possible, inform the patient in the language that they understand.

The state may not directly or indirectly discriminate against a person on the basis of culture and language. In case something like that does happen, at every magistrate’s court, higher court and equality court free forms are available where you can lodge complaints of unfair language discrimination. These forms, known as J693, are also available online at www.justice.gov.za.

DOKUMENTE